25 maja 2006 r.

Katarzyna Grzesica
Oligofrenopedagog

POTRZEBY PSYCHICZNE
DZIECI UPOŚLEDZONYCH UMYSŁOWO

Potrzeby psychiczne dzieci, zarówno zdrowych, jak i upośledzonych umysłowo są takie same, ale realizowane są w różnym stopniu.

POTRZEBA POCZUCIA BEZPIECZEŃSTWA

Dążenie do poczucia bezpieczeństwa realizuje się w postaci:

• potrzeby doznawania opieki ze strony osób bliskich, akceptacji i więzi uczuciowej
• potrzeby względnej stałości środowiska zewnętrznego
• potrzeby niezależności

Realizacja potrzeby usamodzielniania się uzależniona jest oczywiście od stopnia dojrzałości osobowości społecznej dziecka i od poziomu realizacji jego potrzeb czynnościowych.

POTRZEBY ZWIĄZANE Z DOJRZEWANIEM OSOBOWOŚCI SPOŁECZNEJ

• wśród potrzeb społecznych dzieci upośledzonych umysłowo na pierwszym miejscu stawiamy potrzebę przynależności i doznawania ustabilizowanej opieki,
• potrzeba kontaktu i wzajemnego porozumienia się bezsłownego i słownego ma podstawowe znaczenie dla rozwoju psychicznego i dla równowagi emocjonalnej dziecka,
• przyjmując postawę, którą nazywamy nastawieniem na odbiór, wychowawca, czy nauczyciel zaspakaja kolejną podstawową potrzebę społeczną dziecka - potrzebę bycia zauważanym:
  • zwracanie na dziecko uwagi powoduje mniejsze napięcie emocjonalne,
  • wdraża do zauważania samego siebie,
  • stopniowo uczy pewnej samodzielności w zakresie oceny swego zachowania;
• potrzeba doznawania poczucia własnej wartości i pełnienia określonej roli społecznej jest jedną z najistotniejszych potrzeb psychicznych dziecka, czuje się ono wtedy potrzebne i akceptowane

POTRZEBY CZYNNOŚCIOWE

Potrzeby czynnościowe są bardzo silnie wyrażone u dzieci o normalnym potencjale intelektualnym, ale i u nich gotowość do ich realizowania zależna jest od poczucia bezpieczeństwa. U dzieci upośledzonych - zwłaszcza zaś u upośledzonych głębiej - ta grupa potrzeb znacznie częściej ulega zahamowaniu pod wpływem poczucia zagrożenia.
Dlatego też dążąc do rehabilitacji sfery intelektualnej u dzieci upośledzonych rozpocząć należy od zaspokojenia potrzeby poczucia bezpieczeństwa i grupy potrzeb społecznych.
Do najważniejszych potrzeb czynnościowych należą:

• potrzeba użytkowania aparatu ruchowego i doznawania bodźców kinestetycznych,
• potrzeba doznawania urozmaiconych wrażeń zmysłowych,
• potrzeby czynnościowe w zakresie aktywności zmysłów dalekich

POTRZEBY POZNAWCZE

Potrzeby poznawcze - są ściśle związane z mechanizmami samozachowawczymi i należą do podstawowych potrzeb psychobiologicznych. Przejawiają się one również u dzieci upośledzonych.
Dziecko upośledzone wykazuje również samorzutną potrzebę poznawania, czyli realizuje swoje potrzeby stosownie do osiągniętego poziomu rozwoju umysłowego. Potrzeby ujawniają się później i każdy z etapów rozwojowych trwa dłużej, zaś możliwości poznania świata za pośrednictwem słów i pojęć ogólnych, nie dla wszystkich dzieci tej kategorii są osiągalne.
Najpełniejszym wyrazem potrzeby poznawczej jest u dzieci samorzutna zabawa.
Umożliwienie realizacji tej potrzeby stanowi bardzo poważny problem dla wychowawcy dzieci upośledzonych.

POTRZEBA SNU I WYPOCZYNKU

Upośledzenie umysłowe łączy się zawsze z większą niż u dziecka zdrowego, w tym samym wieku, podatnością na zmęczenie i znużenie. Dziecko upośledzone umysłowo musi wypoczywać więcej i częściej. Jeżeli nie będziemy tego przestrzegać, doprowadzimy do przejawów przetrenowania. Ujawnia się ono najczęściej w postaci grymasów, odmowy wykonania zadań i nieposłuszeństwa.

NAJWAŻNIEJSZE PRAWIDŁOWOŚCI OGÓLNE DOTYCZĄCE MOŻLIWOŚCI KSZTAŁTOWANIA POTRZEB PSYCHICZNYCH:

1. Każda potrzeba powinna być realizowana w sytuacjach społecznych, w formie społecznie akceptowanej.
2. Potrzeby realizowane poprzez doznania ograniczające się do obrębu własnego ciała i potrzeby realizowane przy udziale zmysłów często wyłączają się wzajemnie.
3. Poczucie zagrożenia powoduje stłumienie innych potrzeb, najbardziej ograniczając działanie potrzeb wyższych (społecznych i poznawczych).
4. Potrzeby wyższe społeczne i poznawcze w niekorzystnych warunkach wychowawczych ulegają zahamowaniu, zazwyczaj w pierwszej kolejności.
5. Ujawnienie się potrzeb przebiega w określonej kolejności, w związku z dojrzewaniem biologicznym, ruchowym, umysłowym.
6. Potrzeby zahamowane nie zanikają, lecz przyjmują zmienione – często anormalne - formy realizacji.
7. Gdy potrzeba nie jest zaspokojona w sposób właściwy, stan napięcia powodowany jej niezaspokojeniem, może znaleźć ujście w postaci niepokoju, agresji.
8. Siła potrzeby wzrasta w miarę jej właściwego zaspokojenia.
9. Pod wpływem ujemnych stanów uczuciowych przekraczających próg tolerancji dziecka, powraca ono do ujawnienia potrzeb rozwojowo wcześniejszych.

25 maja 2006 r.
Katarzyna Grzesica
Oligofrenopedagog

Wersja do druku:
art_250506_kgrzesica.pdf